Create a book

Statystyki bilansu płatniczego

Z Statistics Explained

Dane z września 2012 roku. Najnowsze dane: Więcej informacji z Eurostatu, Główne tabele i Baza danych.
Wykres 1: Transakcje w ramach rachunku bieżącego, UE-27, 2001-2011 (1)
(1 mld EUR) - źródło: Eurostat (bop_q_eu)
Tablica 1: Saldo obrotów bieżących w odniesieniu do reszty świata, 2001-2011 (1)
(1 mld EUR) - źródło: Eurostat (bop_q_eu), (bop_q_euro) oraz (bop_q_c), EBC
Tablica 2: Główne składniki salda obrotów bieżących, 2011 r. (1)
(% PKB) - źródło: Eurostat (bop_q_eu), (bop_q_euro), (bop_q_c) oraz (nama_gdp_c), EBC
Wykres 2: Saldo obrotów bieżących z wybranymi partnerami, UE-27, 2011 r.
(1 mld EUR) - źródło: Eurostat (bop_q_eu)
Tablica 3: Wybrane składniki salda obrotów finansowych, 2011 r. (1)
(1 mld EUR) - źródło: Eurostat (bop_q_eu), (bop_q_euro) oraz (bop_q_c), EBC
Tablica 4: Wybrane składniki salda obrotów finansowych, 2011 r. (1)
(% PKB) - źródło: Eurostat (bop_q_eu), (bop_q_euro), (bop_q_c) oraz (nama_gdp_c), EBC

Bilans płatniczy stanowi zestawienie wszystkich transakcji gospodarczych pomiędzy rezydentami a nierezydentami w danym okresie. Niniejszy artykuł zawiera dane dotyczące rachunków bieżących i rachunków finansowych bilansu płatniczego Unii Europejskiej (UE) i jej państw członkowskich.

Saldo obrotów bieżących określa kontakty danej gospodarki z gospodarką światową, natomiast rachunki kapitałowe i finansowe wyjaśniają sposób, w jaki jest ona finansowana. Artykuł dotyczący bezpośrednich inwestycji zagranicznych (w jęz. angielskim) zawiera dodatkowe informacje dotyczące jednego składnika rachunków finansowych, natomiast artykuł dotyczący międzynarodowego handlu usługami skupia się na jednym ze składników rachunków bieżących.

Główne ustalenia statystyczne

Rachunek bieżący

Deficyt na rachunku bieżącym UE-27 wyniósł 66 600 mln EUR w 2011 r. (zob. Wykres 1), co odpowiada 0,5 % produktu krajowego brutto (PKB); dane te różnią się od tych z 2010 r., gdy deficyt na rachunku bieżącym wyniósł 82 200 mln EUR, tj. 0,7 % PKB. Ostatnie zmiany na rachunku bieżącym UE-27 potwierdzają tendencję niższych deficytów – rozpoczętą w 2009 r., po tym, gdy deficyt na rachunku bieżącym osiągnął w 2008 r. najwyższą wartość 2,1 % PKB. Deficyt na rachunku bieżącym w 2011 r. obejmował deficyty na rachunku obrotów bieżących towarów (-1,1 % PKB) i transferów bieżących (-0,5 %), wraz z dodatnim saldem (nadwyżką) usług (0,9 %) oraz rachunek dochodów (0,2 %) (zob. Tablica 2).

15 państw członkowskich UE zgłosiło deficyt na rachunku bieżącym w 2011 r., natomiast dziesięć odnotowało nadwyżkę, a dwa miały mniej więcej zbilansowane rachunki bieżące (zob. Tablica 1): największe deficyty (w stosunku do PKB) stwierdzono na Cyprze (-10,4 %) i w Grecji (-10,1 %), natomiast Niderlandy (8,7 %), Luksemburg (7,1 %) i Szwecja (7,0 %) odnotowały największe nadwyżki na rachunku bieżącym. Irlandia, Niemcy, Słowacja i Włochy były jedynymi państwami członkowskimi UE, które w 2011 r. odnotowały deficyt na rachunku bieżącym w odniesieniu do usług (i był on stosunkowo mały), natomiast Luksemburg (53,9 % PKB), Cypr (20,9 %) i Malta (19,9 %) odnotowały stosunkowo duże nadwyżki. Łącznie 19 państw członkowskich UE odnotowało deficyt w odniesieniu do towarów, w szczególności Cypr (-24,5 % PKB), natomiast Irlandia odnotowała największą nadwyżkę w stosunku do PKB (23,3 %).

Pośród państw i regionów partnerskich pokazanych na Wykresie 2 deficyt na rachunku bieżącym państw UE-27 był największy w kontaktach z Chinami i wyniósł w 2011 r. 121 400 mln EUR, czyli był prawie dwa razy większy od deficytu w odniesieniu do Rosji (64 500 mln EUR) oraz ponad cztery razy większy od deficytu w odniesieniu do Japonii (w stosunku do tych dwóch ostatnich państw odnotowano drugi i trzeci największy deficyt na rachunku bieżącym UE-27). Największą nadwyżkę na rachunku bieżącym odnotowano w kontaktach ze Stanami Zjednoczonymi (64 200 mln EUR) i Szwajcarią (62 900 mln EUR); nadwyżki zarejestrowano również w odniesieniu do Brazylii, Hongkongu, Kanady oraz Indii.

Rachunek finansowy

Na rachunki finansowe składają się trzy rodzaje inwestycji (bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ), portfel inwestycyjny i pozostałe), wraz z pochodnymi instrumentami finansowymi i oficjalnymi aktywami rezerwowymi. Dodatnia wartość na rachunku finansowym wskazuje, że przychodzące przepływy inwestycyjne (przychodzące BIZ, portfel inwestycyjny i pozostałe pasywa) przewyższają aktywa rezerwowe i wychodzące przepływy inwestycyjne (wychodzące BIZ, portfel inwestycyjny i pozostałe aktywa). Tak było w przypadku 14 państw członkowskich UE w 2011 r., przy czym najwyższą wartość w stosunku do PKB odnotowano na Cyprze (9,5 % PKB), natomiast 13 państw członkowskich UE zarejestrowało ujemny stan rachunków finansowych: rachunek finansowy strefy euro praktycznie zachował równowagę i w 2011 r. wyniósł -0,2 % PKB, przy czym odnotowano odpływ netto inwestycji bezpośrednich i pozostałych.

W 2011 r. UE-27 nadal była bezpośrednim inwestorem netto wobec reszty świata, co zilustrowano w Tablicy 4. Wychodzące przepływy BIZ stanowiły 2,8 % PKB, podczas gdy przychodzące przepływy BIZ stanowiły 1,8 % PKB. Skutki kryzysu finansowego i gospodarczego były widoczne w wielkości inwestycji bezpośrednich, które po osiągnięciu najwyższego poziomu w 2007 r. spadały przez trzy kolejne lata. W 2011 r. sytuacja odwróciła się jednak, ponieważ przepływy przychodzące inwestycji bezpośrednich zwiększyły się o 55 % (w porównaniu z poprzednim rokiem) a inwestycje wychodzące wzrosły o 50 %. Luksemburg odnotował zdecydowanie najwyższy poziom zarówno przychodzących, jak i wychodzących BIZ (w odniesieniu do PKB); kolejnymi państwami były Belgia i Francja. Luksemburg odnotował również najwyższy poziom transakcji BIZ, jeśli chodzi o ich wartość bezwzględną (zob. Tablica 3), w przypadku przepływów wychodzących (przed Zjednoczonym Królestwem i Francją), a także w przypadku przepływów przychodzących (przed Belgią i Zjednoczonym Królestwem).

Inaczej niż w przypadku przepływów BIZ, UE-27 stale notowała napływ netto inwestycji portfelowych. W 2011 r. aktywa inwestycji portfelowych (inwestycje wychodzące) były równe 0,4 % PKB, podczas gdy pasywa inwestycji portfelowych (inwestycje przychodzące) wyceniano na 3,4 % PKB. Chociaż pasywa inwestycji portfelowych pozostały najważniejszym źródłem kapitału napływającego do UE, ich wartość w 2011 r. spadła o 23 % w porównaniu z 2010 r., natomiast aktywa inwestycji portfelowych zmniejszyły się dużo bardziej (83 %). 13 państw członkowskich UE odnotowało zmniejszenie inwestycji w aktywa portfelowe, przy czym przepływy były szczególnie wysokie w przypadku Luksemburga (75,7 % PKB), Cypru (24,8 %), Portugalii (13,6 %) i Francji (8,9 %). Największe inwestycje w aktywa portfelowe w kategoriach względnych odnotowano na Malcie (-47,9 % PKB), a w wartościach bezwzględnych – w Zjednoczonym Królestwie i Niemczech (w obydwu państwach ponad -25 000 mln EUR). Spadek inwestycji w pasywa portfelowe był mniej częsty (miał miejsce w ośmiu państwach członkowskich UE), w tym Portugalii, Grecji, Hiszpanii, Włoszech i Belgii – każde z nich zarejestrowało ujemne przepływy przekraczające 3 % PKB; podobnie było w przypadku Islandii. W kategoriach bezwzględnych największe spadki inwestycji w pasywa portfelowe w 2011 r. odnotowano we Włoszech i Hiszpanii, kolejnymi państwami, które ucierpiały pod tym względem, choć nieco mniej, były Portugalia i Grecja. Luksemburg odnotował z kolei największe przepływy dodatnie (w stosunku do PKB) wynoszące 82,5 %, natomiast druga w kolejności była Irlandia (20,1 %); wpływy w kategoriach bezwzględnych były najwyższe we Francji i Niemczech.

W przypadku innych aktywów i pasywów (takich jak waluta i depozyty, pożyczki i kredyty handlowe) UE-27 zarejestrowała w 2011 r. odpływ kapitału netto odpowiadający 2,0 % PKB. Inwestycje w inne aktywa odpowiadały 3,4 % PKB UE-27, przy czym największe inwestycje (w kategoriach względnych) odnotowano w Luksemburgu, Finlandii i Niderlandach. Inwestycje przychodzące w inne pasywa odpowiadały w 2011 r. 1,4 % PKB w UE-27. Największe inwestycje w kategoriach względnych odnotowano w Luksemburgu, a kolejne w Finlandii, na Malcie i w Grecji, natomiast na Cyprze i w Irlandii stwierdzono znaczny spadek inwestycji. Odpływy netto pozostałych inwestycji z UE-27 były w 2011 r. dwa razy wyższe (249 900 mln EUR) niż w 2010 r. – pozostały jednak poniżej poziomu z lat 2008 i 2009. W 2011 r. 12 państw członkowskich odnotowało napływ netto pozostałych inwestycji, w szczególności Zjednoczone Królestwo, Hiszpania i Grecja.

Źródła i dostępność danych

Główne odniesienia metodyczne wykorzystane do tworzenia statystyk bilansu płatniczego zawiera piąty podręcznik bilansu płatniczego (BPM5) Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF) (w jęz. angielskim). Szósta edycja podręcznika (BPM6) została ukończona w grudniu 2008 r., a wdrożona zostanie w 2014 r. Ten nowy zestaw norm międzynarodowych został opracowany częściowo w odpowiedzi na istotne zmiany gospodarcze, w tym rosnącą rolę globalizacji, zwiększającą się innowacyjność i złożoność rynków finansowych, a także większy nacisk na wykorzystywanie bilansu jako narzędzia umożliwiającego zrozumienie działalności gospodarczej.

Przekazywanie Eurostatowi danych w zakresie bilansu płatniczego reguluje rozporządzenie 184/2005 w sprawie statystyki Wspólnoty w zakresie bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i zagranicznych inwestycji bezpośrednich (w wersji skonsolidowanej, z dnia 9 maja 2006 r.).

Rachunek bieżący

Rachunek bieżący bilansu płatniczego zawiera informacje nie tylko na temat międzynarodowego handlu towarami (zazwyczaj najszerszej kategorii), ale również na temat transakcji międzynarodowych w branży usług, dochodu i transferów bieżących. Dla wszystkich tych transakcji bilans płatniczy odnotowuje wartość wpływów (eksportu) i wydatków (importu). Saldo ujemne – deficyt na rachunku bieżącym – wskazuje na wydatki państwa za granicą wyższe niż przychody z transakcji z innymi gospodarkami, państwo jest zatem dłużnikiem netto wobec reszty świata.

Rachunek bieżący decyduje o pozycji gospodarczej danego państwa w świecie, obejmując wszystkie transakcje, które mają miejsce pomiędzy podmiotami mającymi status rezydenta i mającymi status nierezydenta. Cztery główne składniki rachunku bieżącego definiowane są w następujący sposób:

  • Międzynarodowy handel towarami obejmuje towary ogólne, towary przeznaczone do przetworzenia, naprawy towarów, towary dostarczane do portów przez przewoźników oraz złoto niemonetarne. Wywóz i przywóz towarów są rejestrowane na podstawie tzw. FOB – innymi słowy, według wartości rynkowej na granicy celnej gospodarek eksportujących, zawierającej opłaty za ubezpieczenie i usługi transportowe do granicy państwa wywozu.
  • Międzynarodowy handel usługami obejmuje następujące elementy: usługi transportowe świadczone przez rezydentów UE na rzecz nierezydentów UE lub odwrotnie, obejmujące przewóz pasażerów, przepływ towarów, wynajem środków transportu z załogą oraz usługi wspomagające i uzupełniające; podróże, które zasadniczo obejmują towary i usługi, które podróżujący, będący obywatelami UE, nabywają od nierezydentów UE, lub odwrotnie; oraz inne usługi, które obejmują usługi komunikacyjne, usługi budowlane, usługi ubezpieczeniowe, usługi finansowe, usługi informatyczne i informacyjne, tantiemy autorskie i opłaty licencyjne, pozostałe usługi związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (w tym pośrednictwo handlowe i pozostałe usługi związane z handlem, usługi leasingu operacyjnego i pozostałe usługi gospodarcze, specjalistyczne i techniczne), usługi na rzecz osób, usługi kulturalne i rekreacyjne oraz usługi rządowe niewłączone gdzie indziej.
  • Dochody obejmują dwa rodzaje transakcji: wynagrodzenie dla pracowników wypłacane pracownikom niebędącym rezydentami lub otrzymane od pracodawców nierezydentów, i dochody z inwestycji w zagraniczne aktywa i pasywa finansowe.
  • Transfery bieżące obejmują ogólne transfery bieżące instytucji rządowych i samorządowych, na przykład transfery związane z rządową współpracą międzynarodową, bieżące płatności podatków dochodowych i podatku od majątku oraz inne transfery bieżące, takie jak przekazy zarobków pracowników migrujących, składki ubezpieczeniowe (bez opłat za usługi) i wierzytelności od zakładów ubezpieczeń innych niż na życie.

Zgodnie z konwencją bilansu płatniczego transakcje, które powodują napływ rzeczywistych zasobów, wzrost aktywów lub obniżenie zobowiązań (jak w przypadku eksportu towarów), są rejestrowane jako wpływy, a transakcje oznaczające wypływ rzeczywistych zasobów, spadek aktywów lub wzrost zobowiązań (takie jak import towarów), są rejestrowane jako wydatki. Wartość netto stanowi saldo (wpływy minus wydatki) wszystkich transakcji z każdym partnerem.

Rachunek finansowy

Rachunek finansowy bilansu płatniczego obejmuje wszystkie transakcje związane ze zmianami własności zagranicznych aktywów i pasywów finansowych danej gospodarki. Rachunek finansowy dzieli się na pięć podstawowych elementów: inwestycje bezpośrednie, inwestycje portfelowe, pochodne instrumenty finansowe, pozostałe inwestycje i oficjalne aktywa rezerwowe. Inwestycje bezpośrednie oznaczają, że inwestor będący rezydentem jednej gospodarki ma żywotne interesy w przedsiębiorstwie rezydenta innej gospodarki i wpływa na zarządzanie tym przedsiębiorstwem. Inwestycje bezpośrednie zasadniczo klasyfikowane są kierunkowo: bezpośrednie inwestycje zagraniczne rezydenta oraz bezpośrednie inwestycje nierezydenta w gospodarce sprawozdającej. W ramach tej klasyfikacji wyróżnia się trzy główne elementy: kapitał własny, przychody reinwestowane i pozostały kapitał. Elementy te omówiono bardziej szczegółowo w artykule dotyczącym zagranicznych inwestycji bezpośrednich (w jęz. angielskim).

Inwestycje portfelowe obejmują transakcje przy użyciu zbywalnych papierów wartościowych, z wyjątkiem transakcji, które wchodzą w zakres definicji inwestycji bezpośrednich lub aktywów rezerwowych. Wyróżnia się kilka elementów: kapitałowe papiery wartościowe, obligacje i skrypty dłużne oraz instrumenty rynku pieniężnego. Pochodne instrumenty finansowe są powiązane, także pod względem wartości, ze ściśle określonym instrumentem finansowym, wskaźnikiem lub towarem i za ich pośrednictwem można obracać ściśle określonym ryzykiem finansowym na rynkach finansowych. Transakcje dotyczące pochodnych instrumentów finansowych traktuje się raczej jako oddzielne transakcje, a nie jako integralną część składową wartości transakcji podstawowych, z którymi mogą być powiązane.

Aktywa rezerwowe to zagraniczne aktywa finansowe, którymi dysponują władze monetarne i które są przez nie kontrolowane; są one wykorzystywane do finansowania i regulowania nierównowagi w płatnościach lub do innych celów.

Pozostałe inwestycje stanowią kategorię obejmującą pozostałe elementy, które nie są rejestrowane w innych pozycjach rachunku finansowego (inwestycje bezpośrednie, inwestycje portfelowe, pochodne instrumenty finansowe lub aktywa rezerwowe). Obejmują one także zapisy potrącające dla naliczonych dochodów z instrumentów sklasyfikowanych jako „pozostałe inwestycje”. Wyróżnia się cztery rodzaje instrumentów: waluta i depozyty (z reguły najbardziej znacząca pozycja), kredyty handlowe, pożyczki, pozostałe aktywa i pasywa.

Kontekst

UE odgrywa ważną rolę w gospodarce światowej w zakresie międzynarodowego handlu towarami i usługami, jak również inwestycji zagranicznych. Statystyki bilansu płatniczego pozwalają uzyskać pełny obraz wszystkich transakcji zagranicznych UE i poszczególnych państw członkowskich. Statystyki te mogą być rzeczywiście wykorzystywane jako narzędzie do badania międzynarodowego narażenia poszczególnych części unijnej gospodarki i określenia jej zalet i wad w porównaniu do reszty świata. Kryzys finansowy i gospodarczy uwidocznił znaczenie opracowywania statystyk gospodarczych, gdyż poprawa dostępności danych dotyczących światowej gospodarki realnej i finansowej mogła pomóc politykom i analitykom w opanowaniu kryzysu, na przykład gdyby dostępne były porównywalne w skali międzynarodowej informacje na temat przepływów aktywów i pasywów finansowych oraz ich wpływu na produkcję, zatrudnienie i dochody.

Komisja Europejska przedstawiła nowe wnioski dotyczące polityki w tej dziedzinie w następstwie kryzysu finansowego i gospodarczego – mając na celu stworzenie przepisów opracowanych, by pobudzić ożywienie gospodarcze i promować bardziej otwartą, światową gospodarkę. Oczekuje się, że zmiany te przyniosą korzyści w postaci zwiększonego popytu na towary i usługi z UE, większego wyboru (i być może niższych cen) dla konsumentów w UE, a także większego bezpieczeństwa przedsiębiorstw inwestujących w UE i poza nią, a co za tym idzie będą spełniały rolę ważnej siły napędowej wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy.

Latem 2010 r. Komisja Europejska przedstawiła plan polityki handlowej UE, zawierający wachlarz inicjatyw, których celem jest: utrzymanie otwarcia rynków; zakończenie rundy dauhańskiej negocjacji WTO; pobudzenie międzynarodowych przepływów inwestycyjnych; oraz usunięcie barier regulacyjnych stanowiących przeszkodę dla handlu. Politykę handlową uznano za siłę napędową dobrobytu w komunikacie zatytułowanym „Handel, wzrost i polityka światowa: Polityka handlowa jako kluczowy element strategii Europa 2020” (COM(2010) 612 final). Również latem 2010 r. Komisja Europejska podjęła pierwsze kroki w kierunku opracowania nowej polityki inwestycyjnej UE, przedstawiając komunikat zatytułowany „W kierunku kompleksowej europejskiej polityki dotyczącej inwestycji międzynarodowych” (COM(2010) 343 final). Posłużył on do przeanalizowania, w jaki sposób polityka inwestycyjna mogłaby przyczynić się do zwiększenia wzrostu gospodarczego i pomóc osiągnąć cel strategii Europa 2020, jakim jest inteligentny, trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu. Równocześnie Komisja przyjęła również wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego przepisy przejściowe w zakresie dwustronnych umów inwestycyjnych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi (COM(2010) 344 final).

Więcej informacji z Eurostatu

Publikacje

Główne tabele

Balance of payments statistics and international investment positions (t_bop_q)

Baza danych

Balance of payments statistics and international investment positions (bop_q)

Metodyka / Metadane

Dane źródłowe tablic i wykresów (MS Excel)

Pozostałe informacje

Linki zewnętrzne

Zobacz także

Widok