PKB na poziomie regionalnym

Z Statistics Explained

Dane z marca 2011 roku. Najnowsze dane: Więcej informacji Eurostatu, Główne tabele i Baza danych.

Produkt krajowy brutto (PKB) to podstawowa miara rozwoju i wzrostu gospodarczego kraju. Ten artykuł dotyczy wzrostu gospodarczego we wszystkich regionach państw członkowskich Unii Europejskiej (UE) i krajów kandydujących, jakimi są Chorwacja i Była Jugosłowiańska Republika Macedonii. Stwierdza się w nim, że różnice między państwami członkowskimi są dość duże, lecz zmniejszają się.

Wzrost gospodarczy jest wyrażany za pomocą parytetu siły nabywczej (PPP) – uwzględniającego różnice w poziomach cen między państwami członkowskimi, co umożliwia bardziej miarodajne porównanie. Wykorzystując PPP jako współczynnik konwersji, PKB przelicza się na sztuczną wspólną walutę, zwaną standardem siły nabywczej (SSN), co pozwala na porównanie siły nabywczej w krajach stosujących różne waluty.

Ponadto w artykule omawia się poziom dynamizmu gospodarczego obserwowanego w państwach członkowskich i krajach kandydujących i stwierdza się, że proces nadrabiania zaległości w 12 nowych państwach członkowskich, które dołączyły w 2004 i 2007 r. znacznie przyspieszył.

Mapa 1: Produkt krajowy brutto (PKB) na mieszkańca według standardów siły nabywczej (SSN), według regionów NUTS 2
źródło: Eurostat (nama_r_e2gdp)

Spis treści

1 PKB na poziomie regionalnym

Główne ustalenia statystyczne

PKB na mieszkańca regionu w 2008 r.

Mapa 1 przedstawia PKB na mieszkańca (jako odsetek średniej dla UE-27 wynoszącej 25 100 SSN) Unii Europejskiej, Chorwacji, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii oraz Turcji, która, po dłuższej przerwie, ponownie przedstawiła dane (dla lat odniesienia 2004–06) zgodnie z programem przekazywania danych europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych (ESA95).

Regiony o najwyższym PKB na mieszkańca znajdują się na południu Niemiec, południu Zjednoczonego Królestwa, północy Włoch i Belgii, w Luksemburgu, Niderlandach, Austrii, Irlandii i Skandynawii. Do tej kategorii należą również regiony otaczające niektóre stolice (Madrid, Paris, Praha i Bratislava). Regiony o niższym PKB skupiają się przy południowych, południowo-zachodnich i południowo-wschodnich granicach Unii, we wschodnich Niemczech i w nowych państwach członkowskich, Chorwacji, Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii i Turcji.

Szczegółowa analiza danych zawarta w tym rozdziale nie obejmuje Turcji, gdyż dostępne dane obejmują tylko okres do 2006 r., tj. dwa lata odniesienia mniej niż w przypadku innych krajów.

W UE PKB na mieszkańca wynosi od 28 % średniej dla UE-27 (6 500 SSN) w bułgarskim regionie Severozapaden do 343 % (85 800 SSN) w brytyjskim regionie stołecznym Inner London.

Stosunek najwyższej wartości do najniższej wynosi zatem 13,2:1. Miejsca drugie i trzecie zajmują regiony Luxembourg z 280 % (70 000 SSN) i Brussels z 216 % (54 100 SSN), a dalej sytuują się Groningen (Niderlandy) ze 198 % (49 700 SSN), Hamburg ze 188 % (47 100 SSN) i Praha ze 173 % (43 200 SSN) na pozycjach czwartej, piątej i szóstej. Praha (Republika Czeska) pozostaje zatem regionem z najwyższym PKB na mieszkańca w nowych państwach członkowskich, a za nią plasuje się Bratislavský kraj (Słowacja) ze 167 % (41 800 SSN), zajmujący dziewiąte miejsce spośród 275 obszarów statystycznych (znanych jako regiony NUTS 2 omawianych tu krajów — 271 regionów w UE plus trzy regiony w Chorwacji i Była Jugosłowiańska Republika Macedonii). Jednakże regiony Praha i Bratislavský kraj należy uznać za wyjątki w porównaniu z pozostałymi regionami nowych państw członkowskich. Kolejne najbogatsze regiony nowych państw członkowskich zajmują bardzo odległe miejsca: Bucureşti - Ilfov w Rumunii ze 113 % (28 300 SSN) znajduje się na 74 pozycji, Zahodna Slovenija (Słowenia) ze 109 % (27 300 SSN) na 87, Közép-Magyarország (Węgry) ze 107 % (26 800 SSN) na 96, a Cypr z 97 % (24 400 SSN) na 129.

Z wyjątkiem jeszcze czterech regionów (Mazowieckie w Polsce, Sjeverozapadna Hrvatska w Chorwacji, Malta oraz Vzhodna Slovenija w Słowenii), wszystkie pozostałe regiony nowych państw członkowskich, Chorwacji i Była Jugosłowiańska Republika Macedonii mają PKB na mieszkańca według SSN mniejszy niż 75 % średniej dla UE-27.

W 2008 r. PKB w 67 regionach był zatem niższy niż 75 % średniej dla UE-27. W tych 67 regionach mieszka ok. 24,4 % ludności UE, Chorwacji i Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii. Tylko jedna czwarta tych regionów znajduje się w krajach UE-15, natomiast pozostałe trzy czwarte znajdują się w nowych państwach członkowskich, Chorwacji i Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii.

W górnej części skali 40 regionów ma PKB na mieszkańca wynoszące ponad 125 % średniej dla UE-27; te regiony zamieszkuje 19,4 % ludności. Regiony o PKB na mieszkańca wynoszącym od 75 % do 125 % średniej dla UE-27 zamieszkuje 56 %, a zatem wyraźna większość ludności 29 uwzględnionych krajów (UE-27, Chorwacja i Była Jugosłowiańska Republika Macedonii). Ok. 9,3 % ludności mieszka w 27 regionach, których PKB na mieszkańca jest niższe niż 50 % średniej dla UE-27. Z wyjątkiem francuskiego departamentu zamorskiego Guyane, wszystkie te regiony znajdują się w nowych państwach członkowskich, Chorwacji lub Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii.

Poważne różnice regionalne nawet w obrębie krajów

Wykres 1: Produkt krajowy brutto (PKB) na mieszkańca według standardów siły nabywczej (SSN), regiony NUTS 2 o najwyższym i najniższym wyniku w każdym kraju, 2008 r. (w % średniej dla UE-27, UE27=100)
źródło: Eurostat (nama_r_e2gdp)

Jak pokazuje Wykresu 1, występują również znaczne różnice regionalne w obrębie krajów. W 2008 r. najwyższy wskaźnik PKB na mieszkańca był ponad dwukrotnie większy od najniższego w 13 z 23 omawianych tutaj krajów mających więcej niż jeden region NUTS 2. Do tej grupy należy siedem z dziewięciu nowych państw członkowskich/krajów kandydujących, lecz tylko sześć z 14 państw UE-15.

Największe różnice regionalne występują w Turcji, gdzie najwyższa wartość jest 4,9 razy wyższa od najniższej, a także w Zjednoczonym Królestwie i Rumunii, gdzie współczynniki te wynoszą, odpowiednio, 4,8 i 3,9. Najmniejsze różnice występują w Słowenii, Irlandii i Szwecji, gdzie odnośne współczynniki wynoszą 1,4, 1,6 i 1,6. Umiarkowane rozbieżności pod względem PKB na mieszkańca (tj. najwyższe wartości nie więcej niż dwukrotnie większe od najniższych) występują tylko w państwach UE-15, a także w Słowenii i Chorwacji.

We wszystkich nowych państwach członkowskich, Chorwacji i w szeregu państw UE-15 znaczna część działalności gospodarczej skupia się w regionach, w których znajduje się stolica. W rezultacie w 18 z 23 omawianych tu krajów, obejmujących więcej niż jeden region NUTS 2, są to również regiony z najwyższym PKB na mieszkańca. Np. mapa 1 jasno pokazuje silną pozycję regionów Brussels (Belgia), Sofia (Bułgaria), Praha (Republika Czeska), Athina (Grecja), Madrid (Hiszpania), Paris (Francja) i Lisboa (Portugalia), a także Budapest (Węgry), Bratislava (Słowacja), London (Zjednoczone Królestwo), Warszawa (Polska) i Bucureşti (Rumunia).

Z porównania skrajnych wartości z lat 2000-2008 wynika jednak, że tendencje występujące w UE-15 były całkiem inne od obserwowanych w nowych państwach członkowskich. Podczas gdy w nowych państwach członkowskich i Chorwacji rozziew między skrajnymi wartościami w większości przypadków powiększa się, w co drugim kraju UE-15 ulega on zmniejszeniu.

Dynamiczny proces nadrabiania zaległości w nowych państwach członkowskich

Mapa 2: Zmiana produktu krajowego brutto (PKB) na mieszkańca według standardów siły nabywczej (SSN), według regionów NUTS 2, 2008 r. w porównaniu z 2000 r. (w punktach procentowych średniej dla UE-27)
źródło: Eurostat (nama_r_e2gdp)

Mapa 2 pokazuje, w jakim zakresie PKB na mieszkańca zmienił się między 2000 a 2008 r., w porównaniu ze średnią dla UE-27 (zmiana wyrażona w punktach procentowych średniej dla UE-27). Regiony dynamiczne pod względem gospodarczym, w których PKB na mieszkańca wzrósł o więcej niż 3 punkty procentowe w porównaniu ze średnią UE, zaznaczono kolorem zielonym. Natomiast regiony mniej dynamiczne (w których PKB na mieszkańca w porównaniu ze średnią dla UE-27 spadł o ponad 3 punkty procentowe) zaznaczono kolorami pomarańczowym i czerwonym. Rozpiętość wynosi od +58 punktów procentowych dla regionu Bratislavský kraj (Słowacja) do -40 punktów procentowych dla regionu Brussels w Belgii.

Z mapy wynika, że dynamizm gospodarczy jest znacznie wyższy od przeciętnej w południowo-zachodnich, wschodnich i północnych peryferyjnych obszarach UE, nie tylko w krajach UE-15, lecz przede wszystkim w nowych państwach członkowskich, Chorwacji i niektórych regionach Turcji.

Wśród państw UE-15 silny wzrost był widoczny szczególnie w Hiszpanii, częściach Niderlandów i Grecji, a także na północy Finlandii i Szwecji. Z drugiej strony, w szeregu państw UE-15 utrzymuje się słaby wzrost, który uwidocznił się kilka lat temu. Dotyczy do zwłaszcza Włoch i Francji. W ośmioletnim okresie 2000-08 żaden region nie osiągnął tam średniej stopy wzrostu dla UE-27. Słabe wyniki odnotowano także w szeregu regionów Niemiec, Portugalii, Szwecji i Zjednoczonego Królestwa. Szczególnym przypadkiem jest Irlandia. Wskutek kryzysu gospodarczego i finansowego, oba jej regiony NUTS 2 powróciły w 2008 r. do poziomów z 2001 r., tj. odnotowały spadek o 15 punktów procentowych.

Spośród nowych państw członkowskich, oprócz bardzo dynamicznych regionów stołecznych, wzrost znacznie wyższy od średniej cechował państwa bałtyckie, Rumunię, Słowację, Republikę Czeską i większość regionów Polski. Także w Chorwacji i w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii w ośmioletnim okresie 2000–08 odnotowano wzrost gospodarczy wyższy od przeciętnego.

Bliższa analiza najbardziej dynamicznych regionów wykazuje, że wynik lepszy o ponad dziesięć punktów procentowych od średniej UE osiągnęło 41 regionów UE-27, w tym 24 w nowych państwach członkowskich.

Dziesięć regionów odznaczających się najszybszym wzrostem jest rozmieszczonych w dziewięciu państwach członkowskich UE. Z tych dziesięciu, pięć stanowią stołeczne regiony nowych państw członkowskich. Należące do tej najlepszej dziesiątki trzy regiony krajów UE-15 (Luxembourg, Groningen w Niderlandach i Inner London) można wszystkie uznać za przypadki szczególne.

Regionem niestołecznym w nowych państwach członkowskich, który odnotował najsilniejszy wzrost, był rumuński Vest, gdzie PKB na mieszkańca (wg SSN) w porównaniu ze średnią dla UE-27 zwiększył się między 2000 a 2008 r. o 23,8 punktu procentowego.

W dolnej części krzywej rozkładu widoczna jest wyraźna koncentracja: z wszystkich 34 regionów, w których PKB na mieszkańca spadł o ponad 10 punktów poniżej średniej dla UE-27, trzynaście znajduje się we Włoszech, sześć we Francji, pięć w Zjednoczonym Królestwie i cztery w Niemczech.

Dokładniejsza analiza nowych państw członkowskich prowadzi do optymistycznego wniosku, że między 2000 a 2008 r. tylko w jednym regionie (Malta - 5,8 punktu procentowego) miał miejsce spadek w stosunku do średniej dla UE-27.

Między 2000 a 2008 r. tempo procesu nadrabiania zaległości w nowych państwach członkowskich wynosiło 1,7 punktu procentowego rocznie w stosunku do średniej UE. PKB na mieszkańca (wg SSN) w tych 12 państwach członkowskich wzrósł zatem z 45 % średniej dla UE-27 w 2000 r. do prawie 59 % w 2008 r. Szczególnie dobre wyniki osiągnięto w 2008 r., kiedy wzrost wyniósł 2,7 punktu procentowego. Można to częściowo wyjaśnić faktem, że kryzys gospodarczy i finansowy uderzył najpierw w państwa członkowskie UE-15, z których część, np. Irlandia, Włochy i Dania, już w 2008 r. znajdowała się w recesji. Z drugiej strony, spośród nowych państw członkowskich tylko Estonia i Łotwa wykazywały ujemną stopę wzrostu gospodarczego już w 2008 r., a pełne skutki kryzysu stały się widoczne dopiero w 2009 r. Z dostępnych wstępnych danych dotyczących niektórych państw członkowskich za 2009 i 2010 r. wynikałoby, że recesja w mniejszym stopniu dotknęła obszarów wiejskich i osiągających gorsze wyniki pod względem rozwoju gospodarczego niż regionów o wysokim PKB na mieszkańca bądź w dużej mierze zależnych od eksportu lub turystyki.

Różne tendencje w obrębie krajów

Wykres 2: Zróżnicowanie regionalne PKB na mieszkańca, według SSN, poziom NUTS 2, 2000 i 2008 r. (%)
źródło: Eurostat (nama_r_e0digdp))

Tabela 1: Odsetek ludności UE-27, Chorwacji i Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii w gospodarczo silniejszych i słabszych regionach
źródło: Eurostat (nama_r_e2gdp)

Bardziej szczegółowa analiza tendencji widocznych w obrębie krajów między 2000 a 2008 r. pokazuje, że pod względem rozwoju gospodarczego regiony jednego kraju mogą różnić się niemal tak bardzo, jak regiony różnych krajów.

Największe różnice zaobserwowano w Niderlandach, Rumunii, na Słowacji i w Zjednoczonym Królestwie, gdzie rozbieżności pod względem PKB na mieszkańca między najszybciej i najwolniej rosnącymi regionami wynosiły ponad 40 punktów procentowych w stosunku do średniej UE. Krajami o najmniejszych różnicach między regionami były Irlandia, Słowenia, Dania i Finlandia, w których regionalne zróżnicowanie wynosiło od 2 do 9 punktów procentowych.

Zarówno w nowych państwach członkowskich, jak i w państwach UE-15, wyraźna rozbieżność tendencji regionalnych była związana głównie z dynamicznym wzrostem w regionach stołecznych. Jak jednak dowodzą wartości dla Słowenii (6 punktów procentowych) i Polski (14 punktów procentowych), dostępne dane nie potwierdzają założenia, że duże regionalne rozbieżności w zakresie wzrostu gospodarczego są typową cechą nowych państw członkowskich.

Z danych wynika również, że znaczne postępy poczyniły regiony o najniższych poziomach PKB na mieszkańca. Między 2000 a 2008 r. wyniki regionów Nord-Est i Sud-Muntenia (w Rumunii) poprawiły się o 11 i 18 punktów procentowych, a regionu Yuzhen tsentralen (Bułgaria) o 9 punktów procentowych w stosunku do średniej dla UE-27.

Postępy pod względem konwergencji

Ta sekcja dotyczy kwestii, czy w ośmioletnim okresie 2000-08 dokonano postępów pod względem konwergencji między regionami UE-27. Regionalną konwergencję PKB (wg SSN) na mieszkańca można ocenić na różne sposoby na podstawie danych przekazywanych do Eurostatu przez krajowe instytuty statystyczne.

Najprostsze podejście polega na zmierzeniu różnicy między najwyższymi a najniższymi wartościami. W takim ujęciu wskaźnik rozbieżności, który w 2000 r. wynosił 17,2, w 2008 r. zmalał do 13,2. Głównym powodem tej wyraźnej konwergencji był szybszy wzrost gospodarczy w Bułgarii i Rumunii. To podejście uwzględnia jednak tylko wartości skrajne, jest zatem oczywiste, że nie odzwierciedla większości zmian, jakie następują w regionach.

Znacznie dokładniejszą ocenę konwergencji między regionami umożliwia obliczenie zróżnicowania PKB w regionach dokonywane przez Eurostat dla UE-27 i Chorwacji od 2007 r. (szczegółowy opis metody znajduje się poniżej, Źródła i dostępność danych, „Zróżnicowanie PKB na mieszkańca w regionach”). Uwzględnia się w nim odchylenia od średniej krajowej we wszystkich regionach NUTS 2 dla każdego z krajów po kolei, ważone liczbą ludności w regionie. Wykres 2 przedstawia porównanie wartości zróżnicowania na poziomie regionalnym NUTS 2 dla lat 2000 i 2008; kolejność krajów odpowiada rankingowi wartości określonemu w 2008 r. W pierwszym przypadku widoczna jest tendencja zniżkowa, tj. zmniejszanie się zróżnicowania regionalnego w UE-27 jako całości. Analiza tendencji w poszczególnych krajach ujawnia wyraźne różnice między określonymi grupami państw członkowskich. Po pierwsze, większość państw UE-15 odznacza się niższym zróżnicowaniem niż nowe państwa członkowskie. Ponadto wartości w państwach UE-15 zasadniczo maleją, podczas gdy w niektórych nowych państwach członkowskich wyraźnie rosną. Jest zatem oczywiste, że proces nadrabiania zaległości gospodarczych w nowych państwach członkowskich postępuje jak dotąd ręka w rękę z pogłębianiem się różnic regionalnych.

Podejście używane obecnie najczęściej obejmuje klasyfikację regionów odpowiednio do ich PKB (wg SSN) w stosunku do średniej dla UE-27. To umożliwia obliczenie odsetka ludności mieszkającej w mniej lub bardziej zamożnych regionach oraz określenie, jak te wartości zmieniały się w czasie.

Tabela 1 przedstawia wyraźny postęp pod względem konwergencji gospodarczej między regionami w ośmioletnim okresie 2000–08 w UE-27, Chorwacji i Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii: odsetek ludności zamieszkującej regiony, w których PKB na mieszkańca jest mniejszy niż 75 % średniej dla UE-27 spadł z 28,1 % do 24,4 %. Jednocześnie odsetek ludności mieszkającej w regionach, gdzie ta wartość przewyższa 125 % zmalał z 24,3 % do 19,4 %. Te przesunięcia w górnych i dolnych częściach skali oznaczają, że odsetek ludności w środkowej części skali (PKB na mieszkańca wynoszące 75–125 %) zwiększył się radykalnie z 47,6 % do 56,2 %. Odpowiada to wzrostowi o ok. 51 mln mieszkańców.

Porównanie danych z 2000 i 2008 r. pokazuje, że w tym okresie próg 75 % zdołało pokonać osiem regionów. Były to dwa regiony w Grecji, a także po jednym regionie w Hiszpanii, Francji, Polsce, Rumunii, Słowenii i Chorwacji. Regiony te zamieszkuje 19,6 mln ludzi, czyli ok. 3,9 % ludności 29 omawianych tu krajów. Jednocześnie jednak PKB w jednym włoskim i w jednym brytyjskim regionie, łącznie mających 6 mln mieszkańców, tj. ok. 1,2 % ludności UE, ponownie spadło poniżej progu 75 %. Wynika z tego, że w następstwie zmian sytuacji gospodarczej w latach 2000-2008 liczba ludności w regionach o PKB wyższym niż 75 % średniej dla UE-27 wzrosła o 13,6 mln.

Bardziej szczegółowa analiza wykazuje ponadto, że w wielu regionach o PKB poniżej 50 % średniej dla UE-27 poczyniono dość istotne postępy. Między 2000 a 2008 r. liczba ludności w tych regionach zmalała o prawie jedną trzecią, z 14,8 % do 9,3 % populacji omawianych tu 29 krajów, tj. o ponad 25 mln. Zarazem tylko jeden region (francuski departament zamorski Guyane) znalazł się ponownie poniżej progu 50 %.

Co więcej, analiza 10 najsłabszych regionów na rok 2000, w których mieszkało wówczas 4,8 % ludności, ujawnia, że ta grupa osiągnęła duży postęp. Między 2000 a 2008 r. PKB na mieszkańca w tych regionach wzrósł z 22,6 % do 36,4 % średniej dla UE-27. To świadczy o procesie intensywnego nadrabiania zaległości w Bułgarii i Rumunii.

Źródła i dostępność danych

Co to jest regionalny produkt krajowy brutto?

Z zasady rozwój gospodarczy regionu wyraża się produktem krajowym brutto (PKB). Często używa się tego wskaźnika również jako podstawy dla porównań między regionami.

Co dokładnie jednak oznacza i jak można porównywać regiony o różnej wielkości i odmiennych walutach?

Porównanie może być miarodajne tylko w przypadku porównania regionalnego PKB z liczbą ludności danego regionu. Właśnie tutaj istotne staje się rozróżnienie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania. PKB jest miarą wyników gospodarczych osiąganych w granicach państwa lub regionu, niezależnie od tego, czy ich osiągnięcie można przypisać pracownikom zamieszkałym w takim regionie, czy też poza nim. Zastosowanie PKB na mieszkańca daje zatem jasny obraz tylko wówczas, gdy wszyscy pracownicy, którzy wnieśli wkład w osiągnięcie PKB są również mieszkańcami danego regionu.

PKB na mieszkańca regionu może być skrajnie wysoki w regionach o wysokim odsetku pracowników dojeżdżających, zwłaszcza w takich jak London (Zjednoczone Królestwo) lub Wien (Austria), Hamburg (Niemcy), Praha (Republika Czeska) lub Luxembourg, a względnie niski w regionach otaczających, nawet jeśli dochody pierwotne gospodarstw domowych są tam bardzo wysokie. Nie należy zatem traktować PKB na mieszkańca regionu jako równoważnego dochodom pierwotnym w regionie.

Regionalny PKB oblicza się w walucie danego kraju. Aby umożliwiać porównanie PKB różnych krajów, przelicza się go na euro według oficjalnego uśrednionego kursu wymiany w danym roku kalendarzowym. Kursy wymiany nie odzwierciedlają jednak wszystkich różnic w poziomach cen między krajami. W celu zrównoważenia tego aspektu PKB przelicza się z zastosowaniem współczynnika konwersji, znanego jako parytet siły nabywczej (PPP), na sztuczną wspólną walutę, zwaną standardem siły nabywczej (SSN). To pozwala na porównanie siły nabywczej różnych walut krajowych.

Parytet siły nabywczej i międzynarodowe porównania ilościowe

Różnic w wartości PKB występujących między krajami, nawet po przeliczeniu na wspólną walutę według kursów wymiany, nie można przypisać wyłącznie różnym ilościom towarów i usług. Istotnym czynnikiem jest tutaj także „poziom cen”. Kursy wymiany odzwierciedlają wiele uwarunkowań związanych z podażą i popytem na rynkach walut, takich jak handel międzynarodowy, prognozy inflacji i różnice wysokości stóp procentowych. W efekcie przeliczenie według kursów wymiany ma tylko ograniczone zastosowanie do celów międzynarodowych porównań. Aby porównania były bardziej miarodajne, niezbędne jest zastosowanie specjalnych współczynników konwersji, eliminujących wpływ różnic w poziomach cen między krajami. Parytet siły nabywczej to właśnie taki współczynnik konwersji waluty, służący do przeliczania danych gospodarczych wyrażonych w walutach krajowych na sztuczną wspólną walutę, zwaną standardem siły nabywczej (SSN). PPP stosuje się zatem do przeliczania PKB i innych zagregowanych danych gospodarczych (np. wydatków na spożycie w odniesieniu do niektórych grup produktów) różnych krajów na porównywalne wartości wydatków wyrażone w SSN.

Po wprowadzeniu euro ceny można teraz po raz pierwszy porównywać bezpośrednio między krajami strefy euro. W różnych krajach tej strefy euro ma jednak zróżnicowaną siłę nabywczą, zależną od krajowego poziomu cen. Konieczne jest zatem dalsze stosowanie PPP w celu obliczenia czystych danych zagregowanych dotyczących wielkości w SSN dla państw członkowskich należących do strefy euro.

W najprostszej formie PPP to zbiór stosunków cen, stanowiących odzwierciedleni relacji cen tego samego towaru lub usługi w walucie krajowej w różnych państwach (np. bochenek chleba kosztuje we Francji 1,87 EUR, w Niemczech 1,68 EUR, w Zjednoczonym Królestwie 1,45 GBP itd.). W badaniach cen wykorzystuje się koszyk porównywalnych towarów i usług. Wybiera się je tak, aby były reprezentatywne dla całego zakresu towarów i usług, z uwzględnieniem różnych struktur konsumpcji w różnych krajach. Proste stosunki cen na poziomie produktów agreguje się, uzyskując PPP dla grup produktów, a następnie dla całej konsumpcji i wreszcie dla PKB. Aby uzyskać wartość odniesienia dla obliczenia PPP, zwykle wybiera się jeden kraj odniesienia i przypisuje mu się wartość 1. W przypadku Unii Europejskiej wybór pojedynczego kraju jako podstawy wydawał się niewłaściwy. Dlatego też w UE, w celu wyrażenia wielkości zagregowanych danych gospodarczych na potrzeby porównań przestrzennych w ujęciu realnym, stosuje się sztuczną wspólną walutę odniesienia, którą jest SSN.

Niestety ze względu na koszty w przewidywalnej przyszłości nie będzie możliwe obliczenie regionalnych współczynników konwersji walut. Gdyby takie regionalne PPP były dostępne, PKB wyrażony w SSN dla licznych peryferyjnych lub wiejskich regionów UE prawdopodobnie byłby większy niż PKB obliczony z zastosowaniem krajowego PPP.

Prowadzenie obliczeń w SSN zamiast w euro może prowadzić do różnic w rankingu regionów. Np. w 2008 r. dla szwedzkiego regionu Östra Mellansverige określono PKB na mieszkańca wynoszący 30 800 EUR, a zatem więcej niż w przypadku włoskiego regionu Marche, dla którego odnotowano 26 700 EUR. Jednak w przeliczeniu na SSN region Marche, mający PKB wynoszący 26 500 SSN na mieszkańca, wyprzedził Östra Mellansverige, w którym odnośna wartość wynosiła 26 200 SSN.

Pod względem rozkładu, zastosowanie SSN zamiast euro ma efekt wyrównujący, gdyż regiony o bardzo wysokim PKB na mieszkańca odznaczają się zwykle również względnie wysokimi poziomami cen. W ten sposób przedział, w którym mieści się PKB na mieszkańca w regionach NUTS 2, zostaje zmniejszony z ok. 85 300 EUR do ok. 79 300 SSN.

PKB na mieszkańca według SSN to kluczowa zmienna dla ustalenia kwalifikowalności regionów NUTS 2 w ramach polityki strukturalnej Unii Europejskiej.

Zróżnicowanie PKB na mieszkańca w regionach

Od 2007 r. Eurostat oblicza nowy, pochodny wskaźnik, odzwierciedlający różnice między PKB na mieszkańca w regionach i średnią krajową, co umożliwia porównywanie tych wartości między krajami. Ten wskaźnik zróżnicowania oblicza się na poziomach NUTS 2 i NUTS 3. Dane liczbowe wykorzystywane przez Eurostat opierają się na PKB według standardu siły nabywczej (SSN).

Dla danego kraju wskaźnik zróżnicowania „D” regionalnego PKB regionów 2 poziomu definiuje się jako sumę bezwzględnych różnic między PKB na mieszkańca regionu i kraju, ważoną odsetkiem ludności zamieszkującej regiony i wyrażoną w procentach PKB na mieszkańca kraju:

           n
D = 100   1   ∑│ (y_i – Y)│ (p_i/P)
         Y  i=1

W powyższym równaniu:

yi to PKB regionu na mieszkańca regionu i;
Y to średni krajowy PKB na mieszkańca;
pi to liczba ludności regionu i;
P to liczba ludności kraju;
n to liczba regionów kraju.

Wartość zróżnicowania PKB na mieszkańca wynosi zero, jeśli wartości PKB na mieszkańca regionu są takie same we wszystkich regionach kraju lub obszaru gospodarczego (takiego jak UE lub strefa euro), oraz, w sytuacji poza tym analogicznej, wykazuje wzrost, jeśli różnice w PKB na mieszkańca między różnymi regionami zwiększają się. Wartość 30 % oznacza zatem, że PKB wszystkich regionów danego kraju, ważone odsetkiem ludności zamieszkałej w regionach, różni się od wartości krajowej średnio o 30 %.

Kontekst

PKB to ważny wskaźnik aktywności i wzrostu gospodarczego w regionie. Wskaźnik ten wykorzystuje się do porównań między państwami członkowskimi UE i ma on zasadnicze znaczenie dla procesów decyzyjnych w szerokiej gamie obszarów polityki, np. dla określenia, jaki wkład państwo członkowskie powinno wnosić do budżetu UE.

Przykładowo, trzyletnie średnie wartości PKB są szczególnie ważne, ponieważ wykorzystuje się je do ustalenia, które regiony kwalifikują się do otrzymania wsparcia z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej.