Płace i koszty pracy

Z Statistics Explained

Dane z sierpnia 2012 roku. Najnowsze dane: Więcej informacji z Eurostatu, Główne tabele i Baza danych. Angielska wersja językowa jest bardziej aktualna.
Tablica 1: Zarobki w gospodarce przedsiębiorstw
(średnie roczne zarobki brutto pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy), lata 2008-2010 (1)
(EUR) - źródło: Eurostat (earn_gr_nace2)
Wykres 1: Mediana rocznych zarobków brutto pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, 2006 r. (1)
(EUR) – źródło: Eurostat (earn_ses_adeci)
Wykres 2: Nisko uposażeni – pracownicy zatrudnieni w pełnym wymiarze czasu pracy, którzy zarabiają mniej niż dwie trzecie mediany rocznych zarobków brutto, 2006 r. (1)
(% zatrudnionych) – źródło: Eurostat (earn_ses_adeci)
Wykres 3: Zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć, 2010 r. (1)
(różnica między średnimi zarobkami godzinowymi brutto mężczyzn i kobiet wyrażona jako % zarobków brutto mężczyzn, w postaci niewyrównanej) – źródło: Eurostat (tsdsc340)
Wykres 4: Płaca minimalna na dzień 1 lipca 2012 r. (1)
(EUR na miesiąc) – źródło: Eurostat (tps00155)
Wykres 5: Stawka podatkowa dla nisko uposażonych – klin podatkowy związany z kosztami pracy, 2010 r.
(%) – źródło: Eurostat (earn_nt_taxwedge)
Tablica 2: Wskaźniki stawek podatkowych dla nisko uposażonych, lata 2005 i 2010
(%) – źródło: Eurostat (earn_nt_taxwedge), (earn_nt_unemtrp) i (earn_nt_lowwtrp)
Wykres 6: Średnie godzinowe koszty pracy w gospodarce przedsiębiorstw, 2010 r. (1)
(w EUR) – źródło: Eurostat (lc_an_cost_r2)
Wykres 7: Struktura kosztów pracy w gospodarce przedsiębiorstw, 2010 r. (1)
(% całkowitych kosztów pracy) – źródło: Eurostat (lc_an_struc_r2) i (lc_an_struc)

W tym artykule porównuje się i zestawia dane liczbowe dotyczące płac i kosztów pracy (wydatki pracodawców na pracowników) w państwach członkowskich Unii Europejskiej (UE), w państwach kandydujących do UE oraz w państwach należących do Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).

Poziom oraz struktura płac i kosztów pracy to ważne wskaźniki makroekonomiczne wykorzystywane przez decydentów, pracodawców i związki zawodowe w ocenie warunków popytu i podaży na rynku pracy.

Główne ustalenia statystyczne

Zarobki brutto

W 2010 r. wśród państw członkowskich UE średnie roczne zarobki brutto osób zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy w przedsiębiorstwach zatrudniających co najmniej dziesięciu pracowników były najwyższe w Danii (58 840 EUR). Na dalszych miejscach znalazły się: Luksemburg (49 316 EUR), Niderlandy (45 215 EUR), Irlandia (45 207 EUR, w 2009 r.), Belgia (43 423 EUR) i Niemcy (42 400 EUR). Najniższe średnie roczne zarobki brutto odnotowano natomiast w Rumunii (5 891 EUR) i Bułgarii (4 396 EUR) – zob. tablica 1.

W 2006 r. ranking państw członkowskich UE pod względem mediany zarobków rocznych był zasadniczo podobny (zob. wykres 1), przy czym średnie zarobki były wyższe od mediany zarobków w 2006 r. we wszystkich państwach (najwięcej zarabiający wywierają większy wpływ na średnią niż na medianę). W 2006 r. odsetek pracowników uznawanych za nisko uposażonych był najwyższy na Łotwie i wynosił 30,9 %, podczas gdy więcej niż jeden na czterech pracowników był także uznawany za nisko uposażonego na Litwie, w Bułgarii i Rumunii (zob. wykres 2).

Zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć

Mimo pewnych postępów w tej dziedzinie w EU-27 nadal występuje znaczne zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć, czyli nierówność między średnimi zarobkami mężczyzn i kobiet. W 2010 r. w całej UE-27 kobietom płacono średnio 16,4 % mniej niż mężczyznom. Najmniejsze różnice między średnimi wynagrodzeniami obu płci odnotowano w Słowenii, Polsce, we Włoszech, na Malcie i w Belgii (poniżej 9 %). Największe różnice stwierdzono natomiast w Estonii (w 2008 r.), Republice Czeskiej i Austrii (we wszystkich tych państwach powyżej 25 %). Na występowanie takiego zróżnicowania mogą wpływać różne czynniki, takie jak: różnice w zakresie współczynnika aktywności zawodowej, różnice w zawodach i zajęciach zdominowanych przez mężczyzn lub kobiety, różnice w zakresie, w jakim mężczyźni i kobiety pracują w niepełnym wymiarze czasu pracy, a także nastawienie działów kadr podmiotów prywatnych i publicznych do kwestii rozwoju kariery i urlopu bezpłatnego/macierzyńskiego.

Płace minimalne

Na dzień 1 lipca 2012 r. w 20 spośród państw członkowskich UE (wszystkie z wyjątkiem Danii, Niemiec, Włoch, Cypru, Austrii, Finlandii i Szwecji), podobnie jak w Chorwacji i Turcji, obowiązywały przepisy krajowe ustanawiające płacę minimalną określaną ustawowo lub w drodze krajowego porozumienia międzysektorowego.

W lipcu 2012 r. płace minimalne były mocno zróżnicowane (zob. wykres 4) i wynosiły od 1 801 EUR miesięcznie w Luksemburgu do 148 EUR w Bułgarii. Po skorygowaniu z uwzględnieniem siły nabywczej, rozbieżności między państwami członkowskimi UE ulegają zmniejszeniu – w euro stosunek największego do najmniejszego minimalnego wynagrodzenia wynosi 12:1, natomiast wyrażony standardem siły nabywczej (SSN) wynosi 5:1. Najwyższy poziom płacy minimalnej wyrażony w SSN odnotowano w Luksemburgu (1 478 SSN), natomiast najniższy w Rumunii (272 SSN).

Zarobki netto i obciążenie podatkowe

Dane dotyczące klina podatkowego służą określaniu stopnia obciążenia podatkami i składkami na ubezpieczenie społeczne w stosunku do kosztów pracy – na wykresie 5 informacje te podano w odniesieniu do nisko uposażonych. Klin podatkowy dla UE-27 wynosił w 2010 r. 39,3 %, a zatem nieco mniej niż pięć lat wcześniej. W 2010 r. najwyższe obciążenie podatkowe nisko uposażonych odnotowano w Belgii, Francji, Niemczech, na Węgrzech, we Włoszech, na Łotwie, w Austrii, Rumunii i Szwecji (we wszystkich tych państwach ponad 40 %). Najniższe obciążenie podatkowe nisko uposażonych odnotowano natomiast na Cyprze (11,9 %, w 2007 r.) i Malcie (18,1 %); Zjednoczone Królestwo, Luksemburg i Irlandia były jedynymi państwami członkowskimi, które zgłosiły obciążenie podatkowe nisko uposażonych w zakresie od 20 % do 30 %.

W państwach członkowskich UE nie stwierdzono wyraźnego wzorca zmian klina podatkowego w stosunku do nisko uposażonych w pięcioletnim okresie między 2005 r. a 2010 r. (zob. tablica 2) – obciążenie podatkowe zwiększyło się w 13 państwach członkowskich, spadło w 12, a we dwóch pozostało bez zmian. Największe obniżki miały miejsce w Niderlandach i Szwecji, gdzie odnotowano spadki odpowiednio o 7,6 punktu procentowego i 6,0 punktu procentowego. Klin podatkowy zwiększał się natomiast w stosunkowo szybkim tempie we Francji (o 4,1 punktu procentowego), podczas gdy w Irlandii, we Włoszech i na Łotwie odnotowano wzrost w zakresie między 1 a 2 punktami procentowymi.

Pozostałe trzy wskaźniki przedstawione w tablicy 2 dostarczają informacji o odsetku zarobków brutto, który zostaje „pochłonięty przez podatki” (wyższe stawki podatkowe i składki na ubezpieczenie społeczne lub ograniczenie bądź zniesienie świadczeń), kiedy pracownicy ponownie podejmują zatrudnienie lub przenoszą się ze stanowisk o niższych dochodach na lepiej płatne. Z danych dotyczących całej UE-27 wynika, że w latach 2005–2010 było nieco mniej zachęt dla osób nisko uposażonych do poszukiwania lepiej płatnej pracy, gdyż wyższy odsetek ich zarobków zostałby „pochłonięty przez podatki”. Proporcje zarobków, które zostałyby „pochłonięte przez podatki” w przypadku podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, nie zmieniły się między 2005 a 2010 r.

Koszty pracy

W 2010 r. średnie godzinowe koszty pracy (zob. wykres 6) i struktura kosztów pracy (zob. wykres 7) były w państwach członkowskich UE bardzo zróżnicowane. Godzinowe koszty pracy w gospodarce przedsiębiorstw wahały się od 38,44 EUR w Danii, 37,70 EUR w Belgii i 35,99 EUR w Szwecji do 3,10 EUR w Bułgarii i 4,20 EUR w Rumunii. Należy zaznaczyć, że te wartości obejmują nie tylko koszty związane z zatrudnieniem (zarobki), lecz także koszty szkolenia zawodowego, inne wydatki, a także podatki i subsydia poniesione lub uzyskane przez przedsiębiorstwo.

Jak przedstawiono na wykresie 7, istniały również znaczące różnice w zakresie rozłożenia kosztów pracy (wynagrodzenia w stosunku do składek na ubezpieczenie społeczne i innych kosztów pracy ponoszonych przez pracodawcę). Najwyższy proporcjonalny udział wynagrodzeń w kosztach pracy odnotowano na Malcie (92,1 %) i był on znacznie wyższy niż w następnej w kolejności Danii (87,2 %). Na przeciwnym końcu skali znajdują się Szwecja, Francja i Belgia, w których to państwach na wynagrodzenia przypadało nieco ponad dwie trzecie całkowitych kosztów pracy. Co za tym idzie, w tych trzech państwach odnotowano najwyższy udział (całkowitych) kosztów pracy przypadających na składki na ubezpieczenia społeczne i inne koszty pracy ponoszone przez pracodawcę i wyniósł on w przybliżeniu jedną trzecią (33 %).

Źródła i dostępność danych

Zarobki brutto

Zarobki brutto to największy składnik kosztów pracy. Przedstawione informacje dotyczą średnich rocznych zarobków brutto. Główne definicje dotyczące zarobków przedstawiono w rozporządzeniu 1738/2005 z dnia 21 października 2005 r. Zarobki brutto obejmują wynagrodzenie w gotówce płatne bezpośrednio przez pracodawcę, przed odliczeniem podatków i składek na ubezpieczenie społeczne płatnych przez otrzymujących wynagrodzenie i przejmowanych przez pracodawcę. Uwzględnia się wszystkie premie, niezależnie od tego, czy są regularnie wypłacane (trzynaste lub czternaste pensje, dodatki wakacyjne, udziały w zyskach, ekwiwalent za niewykorzystany urlop, okazjonalne prowizje itp.). Informacje podawane są dla osób zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy w gospodarce przedsiębiorstw (sekcje B-N w klasyfikacji NACE Rev. 2). Jednostką statystyczną jest przedsiębiorstwo lub jednostka lokalna. Populacja obejmuje wszystkie jednostki, aczkolwiek w większości krajów generalnie ogranicza się do przedsiębiorstw zatrudniających co najmniej dziesięciu pracowników.

Dane dotyczące mediany zarobków bazują na informacjach o rocznych zarobkach brutto i określają medianę zarobków pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy w przedsiębiorstwach zatrudniających co najmniej dziesięć osób. Nisko uposażeni to pracownicy zatrudnieni w pełnym wymiarze czasu pracy, którzy zarabiają mniej niż dwie trzecie mediany rocznych zarobków brutto.

Zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć

Zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć, w postaci nieskorygowanej, definiuje się jako różnicę między średnimi godzinowymi zarobkami brutto opłacanych pracowników płci męskiej i żeńskiej, wyrażoną jako odsetek średnich godzinowych zarobków brutto opłacanych pracowników płci męskiej. Metodyka obliczania tego wskaźnika uległa niedawno zmianie i bazuje teraz na danych gromadzonych w ramach badania struktury wynagrodzeń, nie zaś pochodzących z niezharmonizowanych źródeł, jak miało to miejsce poprzednio.

Zgodnie z nową metodyką nieskorygowany wskaźnik zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć obejmuje wszystkich pracowników (nie ma ograniczeń dotyczących wieku i liczby przepracowanych godzin) przedsiębiorstw (zatrudniających co najmniej dziesięć osób) w sektorach przemysłu, budownictwa i usług (rodzaje działalności objęte NACE Rev. 2, sekcje B-S, z wyłączeniem sekcji O). Niektóre państwa dostarczają również informacje określone w sekcji O klasyfikacji NACE Rev. 2 (administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe ubezpieczenia społeczne) mimo, iż nie jest to obowiązkowe. Informacje są również dostępne w podziale na sektor gospodarki (publiczny lub prywatny), czas pracy (w pełnym lub niepełnym wymiarze) i wiek pracowników.

Płace minimalne

Statystyki dotyczące płac minimalnych odnoszą się do miesięcznych krajowych płac minimalnych; publikowane dane dotyczą płacy minimalnej na dzień 1 stycznia i 1 lipca każdego roku. Krajowa płaca minimalna jest określana przepisami prawa, często po konsultacjach z partnerami społecznymi lub bezpośrednio w drodze krajowego porozumienia międzysektorowego. Krajowa płaca minimalna zwykle dotyczy wszystkich pracowników lub co najmniej zdecydowanej większości pracowników w kraju. Płace minimalne to kwoty brutto, tzn. przed potrąceniem podatku dochodowego i odprowadzeniem składek na ubezpieczenie społeczne; wysokości takich podatków i składek różnią się zależnie od kraju. W niektórych krajach podstawowych płac minimalnych nie ustala się w ujęciu miesięcznym, lecz godzinowym lub tygodniowym. W takich przypadkach stawki godzinowe lub tygodniowe przelicza się na stawki miesięczne z zastosowaniem współczynników konwersji przekazanych bezpośrednio przez odnośne kraje:

  • Irlandia: stawka godzinowa x 39 godzin x 52 tygodnie / 12 miesięcy;
  • Francja, dane od stycznia 1999 r. do stycznia 2005 r.: stawka godzinowa x 39 godzin x 52 tygodnie / 12 miesięcy; dane od lipca 2005 r.: stawka godzinowa x 35 godzin x 52 tygodnie / 12 miesięcy;
  • Malta: stawka tygodniowa x 52 tygodnie / 12 miesięcy;
  • Zjednoczone Królestwo: (stawka godzinowa x średnia liczba podstawowych godzin płatnych tygodniowo dla pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu we wszystkich sektorach x 52,18 tygodni) / 12 miesięcy;
  • Stany Zjednoczone: stawka godzinowa x 40 godzin x 52 tygodnie / 12 miesięcy.

Ponadto w przypadkach, gdy płace minimalne są wypłacane za więcej niż 12 miesięcy w roku (tak jak w Grecji, Hiszpanii i Portugalii, gdzie są wypłacane za 14 miesięcy), dane skorygowano z uwzględnieniem także takich płatności.

Zarobki netto i stawki podatkowe

Zarobki netto określa się na podstawie zarobków brutto i stanowią one część wynagrodzenia, którą pracownicy mogą rzeczywiście zachować dla siebie w celu ich wydania lub odłożenia jako oszczędności. W przeciwieństwie do zarobków brutto zarobki netto nie obejmują składek na ubezpieczenie społeczne i podatków, obejmują natomiast dodatki rodzinne.

Wskaźniki stawek podatkowych (klin podatkowy związany z kosztami pracy, pułapka bezrobocia i pułapka niskich zarobków) służą do monitorowania atrakcyjności zatrudnienia. Klin podatkowy związany z kosztami pracy definiuje się jako podatek dochodowy od zarobku brutto powiększony o składki pracodawcy i pracownika na ubezpieczenie społeczne, wyrażony jako odsetek całkowitych kosztów pracy. Ten wskaźnik określa się dla osób samotnych i bezdzietnych zarabiających 67 % średniego wynagrodzenia pracownika w gospodarce przedsiębiorstw (sekcje B-N w klasyfikacji NACE Rev. 2). Wskaźnik pułapki bezrobocia określa odsetek zarobków brutto pochłaniany przez wyższe podatki i składki na ubezpieczenie społeczne oraz uwzględnia cofnięcie zasiłku dla bezrobotnych i innych świadczeń, kiedy osoba bezrobotna podejmuje pracę; definiuje się go jako różnicę między zarobkami brutto i wzrostem zysku netto przy powrocie do zatrudnienia, wyrażany jako odsetek zarobków brutto. Ten wskaźnik określa się dla osób samotnych i bezdzietnych zarabiających 67 % średniego wynagrodzenia pracownika w gospodarce przedsiębiorstw (sekcje B-N w klasyfikacji NACE Rev. 2). Wskaźnik pułapki niskich dochodów określa odsetek zarobków brutto pochłanianych łącznie przez podatki dochodowe, składki na ubezpieczenie społeczne i cofnięcie ewentualnych świadczeń, kiedy wysokość zarobków brutto wzrasta z 33 % do 67 % średnich zarobków pracownika w gospodarce przedsiębiorstw (sekcje B-N w klasyfikacji NACE Rev. 2). Wskaźnik ten oblicza się dla bezdzietnych osób samotnych, a także dla par z jednym żywicielem i dwojgiem dzieci w wieku od 6 do 11 lat.

Koszty pracy

Koszty pracy definiuje się jako wydatki pracodawcy związane z zatrudnianiem pracowników. Wlicza się do nich wynagrodzenie pracowników (w tym wynagrodzenie w gotówce i rzeczowe oraz składki pracodawcy na ubezpieczenie społeczne), koszty szkolenia zawodowego oraz inne wydatki (takie jak koszty rekrutacji, wydatki na odzież roboczą oraz podatki od wynagrodzeń traktowane jako koszty pracy i pomniejszone o wszelkie otrzymane subsydia). Te składniki kosztów pracy oraz ich części składowe zdefiniowano w rozporządzeniu 1737/2005 z dnia 21 października 2005 r. Dane odnoszą się do trzech podstawowych wskaźników:

Kontekst

Struktura i zmiany kosztów pracy oraz zarobków to ważne aspekty rynku pracy, odzwierciedlające podaż pracy ze strony osób fizycznych i popyt na pracę ze strony przedsiębiorstw.

Decydenci skupiają się na walce z ubóstwem i wykluczeniem społecznym, zachęcając ludzi do (ponownego) podejmowania pracy. W debacie politycznej pojawiła się jednak kwestia grupy „pracowników o niskich dochodach”, zwanych również „ubogimi pracującymi” – rzeczywiście, z powodu dużych różnic w wysokości płac w UE, 12,1 % zatrudnionych osób jest zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, a zatem ma znaczące trudności z zapewnieniem sobie minimalnego standardu życia.

Do podstawowych czynników, które mogą, przynajmniej częściowo, wyjaśniać zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć, należą segregacja sektorowa i zawodowa, kształcenie i szkolenie, świadomość i przejrzystość, a także bezpośrednia dyskryminacja. Zjawisko to odzwierciedla również inne nierówności – w szczególności nieproporcjonalne obciążenie kobiet obowiązkami rodzinnymi i związane z tym trudności w pogodzeniu życia zawodowego i prywatnego. Wiele kobiet pracuje w ograniczonym wymiarze czasu lub na podstawie nietypowych umów: pozwala im to wprawdzie utrzymać się na rynku pracy i jednocześnie wywiązywać się z obowiązków rodzinnych, może mieć jednak niekorzystny wpływ na ich wynagrodzenie, rozwój kariery, perspektywy awansu i emerytury.

UE stara się promować równość szans i stopniowo eliminować zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć. W art. 157 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) ustanowiono zasadę równego wynagrodzenia dla pracowników płci męskiej i żeńskiej za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości, a art. 157 ust. 3 stanowi podstawę prawną dla przepisów dotyczących równego traktowania mężczyzn i kobiet w sprawach zatrudnienia. Strategia na rzecz równości kobiet i mężczyzn 2010-2015 została przyjęta przez Komisję Europejską we wrześniu 2010 r. Została ona oparta na doświadczeniach wyniesionych z planu działań (COM(2006) 92 final), który został opracowany na lata 2006-2010 i ma stanowić kompleksowe ramy zobowiązujące Komisję Europejską do promowania równości płci we wszystkich dziedzinach jej polityki. W strategii podkreśla się wkład równości kobiet i mężczyzn we wzrost gospodarczy i zrównoważony rozwój, a także wspiera się wdrażanie wymiaru równości płci w strategii „Europa 2020”. Uwzględniając powyższe zagadnienia, dzień 5 marca 2011 r. ustanowiono po raz pierwszy Dniem Równej Płacy. Datę tę wybrano ze szczególnego powodu – aby osiągnąć średnie roczne wynagrodzenie mężczyzny, kobieta musiałaby pracować nieco ponad dwa miesiące dłużej (do 5 marca następnego roku). Dopiero wtedy zarobiłaby tę samą kwotę, którą mężczyzna zarabia w ciągu roku.

Więcej informacji z Eurostatu

Publikacje

Główne tabele

Average gross annual earnings in industry and services, by gender (tps00175)
Gender pay gap in unadjusted form (tsdsc340)
Minimum wages (tps00155)
Labour cost index (teilm100)
Total wages and salaries (tps00113)
Social security and other labour costs paid by employer (tps00114)
Labour costs annual data - Nace Rev. 2 (tps00173)

Baza danych

Sekcja specjalna

Metodyka / Metadane

Dane źródłowe tablic i wykresów (MS Excel)

Linki zewnętrzne

Zobacz także

Widok